Παιδικές Φοβίες

O φόβος είναι ένα συναίσθημα όπως η χαρά και η λύπη και είναι το συναίσθημα που ενεργοποιείται από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με ένα ερέθισμα που ο εγκέφαλος μας εκλαμβάνει ως απειλητικό…

Η διαφορά του φυσιολογικού φόβου με τη φοβία είναι ότι ο μεν φόβος ανταποκρίνεται σε ένα υπαρκτό απειλητικό ερέθισμα, ενώ η φοβία χαρακτηρίζεται από αδικαιολόγητο, υπερβολικό και παράλογο φόβο που οδηγεί ένα άτομο στο να αποφεύγει συγκεκριμένες καταστάσεις ή όταν βρίσκεται αντιμέτωπος με αυτές να τις βιώνει με πολύ έντονο άγχος.

Μερικά σημάδια ότι ένα παιδί πιθανόν να είναι αγχωμένο ή φοβισμένο για κάτι είναι:

  • Το να είναι συναισθηματικά ή κοινωνικά εξαρτημένο, να αντιδρά παρορμητικά ή να είναι αφηρημένο
  • Οι νευρικές κινήσεις, όπως το απότομο τράβηγμα
  • Προβλήματα με το να κοιμάται ή να ξενυχτά περισσότερο από το συνηθισμένο
  • Τα ιδρωμένα χέρια
  • Ταχυκαρδία και δυσκολία στην αναπνοή
  • Ναυτία
  • Πονοκέφαλος
  • Πόνος στο στομάχι

Η αιτίες που οδηγούν ένα παιδί να αναπτύξει φοβίες μπορεί να είναι διάφορες. Πιο ευαίσθητα στην ανάπτυξη φοβιών είναι παιδιά τα οποία δεν προσαρμόζονται εύκολα σε νέες καταστάσεις και αντιδρούν με αυξημένη ευαισθησία στις αλλαγές.

Για παράδειγμα ο φόβος του άγνωστου. Το άγνωστο. Φαινόμενα, αντικείμενα, ζώα κλπ που δε γνωρίζει το παιδί αποτελούν κίνδυνο και απειλή. Πχ εκεί που ένα παιδάκι παίζει ήσυχα με τα παιχνίδια του πέφτει έναν κεραυνός και το τρομάζει ο δυνατός κρότος, η κόβετε το ρεύμα και μένει στο σκοτάδι . τότε αυτό τρέχει στην αγκαλιά της μαμάς η κάποιου ενήλικα να το καθησυχάσει 

Ένα ισχυρό σοκ στην οικογένεια όπως ο θάνατος ή η αρρώστια ενός γονιού ή ένα διαζύγιο αποτελούν συχνά την γενεσιουργό αιτία μιας φοβίας. Το παιδί επιζητά την συναισθηματική ασφάλεια και σταθερότητα. Όταν κάποιο τέτοιο τραγικό γεγονός συμβεί το παιδί νιώθει ότι απειλείται η ασφάλεια του και ότι ίσως φταίει το ίδιο για ότι έγινε. Δεν είναι σε θέση να αντιληφθεί ακόμα ότι ο γονιός δεν είναι αθάνατος καθώς τον έχει θεοποιήσει στα μάτια του, ή ότι η μαμά και ο μπαμπάς μπορεί να μην αγαπούν ο ένας τον άλλο αλλά εξακολουθούν να αγαπούν το ίδιο. Ιδιαίτερα τραυματικό για το παιδί είναι ένα διαζύγιο που συνοδεύεται από αντιδικίες που περιλαμβάνουν και το ίδιο!!
Η φοβία μπορεί ακόμη να είναι αποτέλεσμα μια τραυματικής εμπειρίας που δεν μπόρεσε το παιδί να ξεπεράσει με αποτέλεσμα να βρίσκεται σε διαρκές άγχος μήπως του ξανασυμβεί το ίδιο. Για παράδειγμα, ένας γιατρός έκαμε μια ένεση στο παιδί και πόνεσε. Ο γιατρός φορά άσπρη μπλούζα. Έκτοτε όλα τα άτομα με άσπρη μπλούζα απειλούν το παιδί και του προκαλούν φόβο. Κάποτε ένας σκύλος του επιτέθηκε και παρ’ ολίγο να το δαγκώσει. Μια άλλη φορά τράβηξε την ουρά της γάτας κι εκείνη το γρατζούνισε και πόνεσε. Έκτοτε τα σκυλιά και οι γάτες είναι απειλή και προκαλούν φόβο.

Οι υπερπροστατευτικοί γονείς μπορεί να έχουν καταστροφική επίδραση στον ψυχισμό του παιδιού. Η τάση τους να μεγεθύνουν κάποιον πιθανό κίνδυνο και να απαγορεύουν στο παιδί να κάνει πράγματα μόνο του ώστε να το προστατεύσουν δημιουργεί στο παιδί υπερβολικό άγχος και ανασφάλεια όταν καλείται να αντιμετωπίσει μόνο του άγνωστες καταστάσεις και το καθιστούν ανίκανο να καθησυχάσει τον εαυτό του.

Κρίσιμη είναι και η διαπαιδαγώγηση που δίνεται από το σπίτι. Όταν για παράδειγμα ένας γονιός για να τιθασεύσει το παιδί χρησιμοποιεί απειλές του τύπου «αν δε κάθεσαι καλά θα έρθει ο μπαμπούλας και θα σε φάει» ή «δεν θα σε αγαπάει και θα φύγει η μαμά» τότε είναι αναπόφευκτο στο παιδί να δημιουργηθούν φοβίες σχετικές με τις απειλές!
Η ατμόσφαιρα που επικρατεί μέσα στην οικογένεια. Όταν το παιδί ζει σε ένα οικογενειακό περιβάλλον με διαμάχες και συγκρούσεις, όπου ο ένας βρίζει τον άλλο, όπου κανείς δεν εμπιστεύεται τον άλλο, όπου δεν υπάρχει αλληλοκατανόηση και αλληλοσεβασμός, είναι προφανές ότι ζει σε κατάσταση διαρκούς ανασφάλειας και επικινδυνότητας. Ένα τέτοιο κλίμα ευνοεί αφάνταστα τη δημιουργία φόβων στα παιδιά.

Ο ρόλος των γονιών είναι καθοριστικός στην αντιμετώπιση της παιδικής φοβίας. Ένα παιδί του οποίου ο γονέας είναι υποστηρικτικός και κάθεται να ακούσει αλλά και να καθησυχάσει το παιδί εκλογικεύοντας τον φόβο που εκφράζει, είναι πολύ πιο πιθανό να ξεπεράσει την φοβία του σε σχέση με έναν γονέα ο οποίος δεν αντιλαμβάνεται το πόσο αληθινός είναι ο φόβος για το παιδί και το γελοιοποιεί ή αδιαφορεί για αυτό.

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΟΥ ΦΟΒΟΥ ΣΤΟ ΠΑΙΔΙ

Οποιοσδήποτε φόβος προκαλεί άγχος, αγωνία και καμιά φορά πανικό στο παιδί. Αυτό σημαίνει ότι διαταράσσει την προσωπική, την κοινωνική και την συναισθηματική του ισορροπία. Οδηγεί σταδιακά σε αποδιοργάνωση, αποδυνάμωση και τελικά σε ανικανότητα του παιδιού να νικήσει τους φόβους του και να ξαναβρεί τη χαμένη του ισορροπία.
Στις περιπτώσεις αυτές, ανάλογα με τα εγγενή χαρακτηριστικά του παιδιού και τις επιδράσεις του περιβάλλοντος, το παιδί μπορεί να αδιαφορεί για τις σχολικές του επιδόσεις, να αναπτύξει επιθετική συμπεριφορά ως άμυνα κατά των απειλών που δέχεται και σε σοβαρότερες περιπτώσεις να αναπτύξει σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα , όπως είναι η κατάθλιψη και οι μόνιμες φοβίες.

Με άλλα λόγια, μπορεί να εμφανίσει απλές ανησυχίες που αντιμετωπίζονται στα πλαίσια της εκπαίδευσής του με κατάλληλους ψυχοπαιδαγωγικούς χειρισμούς ή μπορεί να αναπτύξει σοβαρές δυσκολίες, οι οποίες χρειάζονται συστηματική θεραπευτική παρέμβαση από ειδικούς, για να αντιμετωπιστούν